Analyses verklaren de opkomst van een zombillion en economische gevolgen

De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker te horen in economische kringen. Het verwijst naar een opmerkelijk fenomeen: bedrijven die, ondanks aanhoudend verlies en gebrek aan levensvatbaarheid, toch blijven opereren, vaak gesteund door goedkope leningen en een gebrek aan consequente liquidatieprocedures. Deze ‘zombiebedrijven’ zijn niet dood, maar ook verre van gezond, en hun aanhoudende aanwezigheid heeft aanzienlijke gevolgen voor de economische groei, innovatie en de allocatie van kapitaal. De oorzaken van het ontstaan van een zombillion zijn complex en veelzijdig, en vereisen een grondige analyse om de implicaties volledig te begrijpen.

Het concept van zombiebedrijven is niet nieuw, maar de omvang ervan, vooral na de financiële crisis van 2008 en meer recentelijk tijdens de COVID-19 pandemie, is aanzienlijk toegenomen. Overheden en banken hebben vaak maatregelen genomen om bedrijven te redden en banen te behouden, wat soms heeft geleid tot de kunstmatige instandhouding van bedrijven die anders failliet zouden zijn gegaan. Dit heeft een langetermijneffect op de marktdynamiek, omdat het de concurrentie vermindert en de middelen wegneemt van meer productieve en innovatieve ondernemingen.

De Factoren Achter de Opkomst van Zombiebedrijven

Verschillende factoren dragen bij aan de toename van zombiebedrijven. Ten eerste spelen lage rentevoeten een belangrijke rol. Wanneer de kosten van lenen laag zijn, kunnen bedrijven met zwakke financiële prestaties toch blijven opereren door simpelweg nieuwe schulden aan te gaan om hun bestaande schulden te betalen. Dit creëert een vicieuze cirkel van afhankelijkheid van goedkoop geld. Ten tweede hebben overheidssteunprogramma’s, hoewel bedoeld om de economie te stimuleren, soms onbedoeld zombiebedrijven in leven gehouden. Door bedrijven te redden die anders zouden failliet zijn gegaan, heeft dit de natuurlijke selectie in de markt verstoord. Ten derde speelt de complexiteit van de juridische procedures rondom faillissementen een rol. Langdurige en kostbare faillissementsprocedures kunnen het voor kredietverstrekkers minder aantrekkelijk maken om actie te ondernemen tegen problematische leningen.

De Rol van Kredietverstrekkers

Kredietverstrekkers spelen een cruciale rol in het in leven houden van zombiebedrijven. Ondanks dat ze zich bewust zijn van de zwakke financiële positie van deze bedrijven, blijven ze vaak leningen verstrekken, in de hoop op een toekomstige opleving of uit angst voor het realiseren van verliezen. Deze ‘evergreen lending’ praktijk, waarbij leningen voortdurend worden verlengd of herfinancierd, creëert een kunstmatige levenslijn voor bedrijven die anders zouden verdwijnen. De complexiteit van het beoordelen van de werkelijke levensvatbaarheid van een bedrijf en de politieke druk om banen te behouden, spelen hierbij ook een rol.

De bovenstaande tabel geeft een indicatie van de groei van het aantal zombiebedrijven in Nederland in de afgelopen jaren. De percentages laten zien dat een steeds groter deel van het Nederlandse bedrijfsleven bestaat uit bedrijven met aanhoudende financiële problemen.

De Economische Gevolgen van een Zombillion

De aanwezigheid van een zombillion heeft aanzienlijke negatieve gevolgen voor de economie. Ten eerste remt het de productiviteitsgroei. Zombiebedrijven zijn minder efficiënt en minder innovatief dan gezonde bedrijven, en hun aanhoudende aanwezigheid neemt marktaandeel weg van bedrijven die wel in staat zijn om te groeien en te innoveren. Ten tweede onderdrukt het de loongroei. Omdat zombiebedrijven vaak moeite hebben om winst te maken, hebben ze minder ruimte om de lonen van hun werknemers te verhogen. Ten derde leidt het tot een verkeerde allocatie van kapitaal. Kapitaal dat in zombiebedrijven wordt gestoken, kan beter worden geïnvesteerd in meer productieve en kansrijke ondernemingen. Dit belemmert de dynamiek van de markt en vertraagt de economische groei.

Impact op Innovatie en Concurrentie

Een grootschalige aanwezigheid van zombiebedrijven heeft een verstikkend effect op innovatie. Gezonde bedrijven, die middelen vrijmaken voor onderzoek en ontwikkeling, worden geconfronteerd met oneerlijke concurrentie van bedrijven die hun verliezen kunnen absorberen dankzij goedkope leningen. Dit ontmoedigt investeringen in innovatie en remt de technologische vooruitgang. Daarnaast vermindert het de concurrentie, waardoor de druk op bedrijven om te verbeteren en efficiënter te werken afneemt. Dit leidt tot een minder dynamische en minder concurrerende economie.

• Verminderde productiviteitsgroei
• Lagere loongroei
• Verkeerde allocatie van kapitaal
• Afname van innovatie
• Verminderde concurrentie
• Verhoogd risico op financiële instabiliteit

De punten hierboven vormen een beknopt overzicht van de belangrijkste economische gevolgen van het bestaan van zombillion. Het is belangrijk om te erkennen dat deze effecten elkaar versterken en tot een negatieve spiraal kunnen leiden.

De Rol van de Overheid en het Beleid

De overheid speelt een cruciale rol bij het aanpakken van het probleem van zombiebedrijven. Ten eerste is er behoefte aan een strenger toezicht op kredietverstrekking. Banken en andere kredietverstrekkers moeten worden aangemoedigd om een realistischer beeld van de levensvatbaarheid van bedrijven te vormen en minder geneigd te zijn om leningen te verstrekken aan bedrijven die structureel verlieslatend zijn. Ten tweede moet de wetgeving rondom faillissementen worden vereenvoudigd en versneld. Dit zou het voor kredietverstrekkers aantrekkelijker maken om actie te ondernemen tegen problematische leningen en zou de markt helpen te zuiveren van zombiebedrijven. Ten derde kan de overheid beleid voeren dat de investeringen in innovatie en productiviteitsgroei stimuleert, bijvoorbeeld door belastingvoordelen te bieden aan bedrijven die investeren in onderzoek en ontwikkeling.

Het Stimuleren van Structurele Hervormingen

Het beleid moet zich niet alleen richten op het aanpakken van de symptomen van het probleem, maar ook op de oorzaken. Dit vereist structurele hervormingen die de economie veerkrachtiger en concurrerender maken. Denk bijvoorbeeld aan het investeren in onderwijs en scholing, het verbeteren van de infrastructuur en het verminderen van de administratieve lasten voor bedrijven. Deze hervormingen creëren een gunstiger klimaat voor ondernemerschap en stimuleren de groei van gezonde, innovatieve bedrijven.

1. Strenger toezicht op kredietverstrekking
2. Vereenvoudiging van faillissementsprocedures
3. Stimulering van innovatie en productiviteitsgroei
4. Investeringen in onderwijs en scholing
5. Verbetering van de infrastructuur
6. Vermindering van administratieve lasten

De bovenstaande lijst biedt een overzicht van de belangrijkste beleidsmaatregelen die kunnen worden genomen om het probleem van zombiebedrijven aan te pakken en een gezondere, veerkrachtiger economie te creëren.

Internationale Vergelijkingen en Best Practices

Het probleem van zombiebedrijven is niet uniek voor Nederland. In veel andere landen, waaronder Japan, Italië en de Verenigde Staten, is de aanwezigheid van zombiebedrijven ook een groeiend probleem. Het is daarom nuttig om te kijken naar best practices in andere landen. Zo heeft Japan bijvoorbeeld een lange traditie van het in leven houden van falende bedrijven, wat heeft geleid tot een aanzienlijke ophoping van zombiebedrijven. Italië heeft daarentegen een relatief efficiënt faillissementsproces, waardoor zombiebedrijven sneller worden geliquideerd. Door te leren van de ervaringen van andere landen, kan Nederland beter beleid ontwikkelen om het probleem van zombiebedrijven aan te pakken.

De Toekomstperspectieven en Mogelijke Scenario's

De toekomstperspectieven voor zombiebedrijven zijn onzeker. Als de rentevoeten blijven stijgen en de economische omstandigheden verslechteren, zullen veel zombiebedrijven uiteindelijk failliet gaan. Dit kan leiden tot een tijdelijke schok voor de economie, maar op de lange termijn zal het de markt helpen te zuiveren en ruimte creëren voor gezondere, innovatieve bedrijven. Een alternatief scenario is dat overheden en banken blijven interveniëren om zombiebedrijven in leven te houden, wat kan leiden tot een aanhoudende periode van lage productiviteitsgroei en economische stagnatie. Het is cruciaal dat de overheid nu actie onderneemt om een proactieve strategie te ontwikkelen en de negatieve gevolgen van een zombillion te minimaliseren, zodat er ruimte is voor economische groei en innovatie.

Het is duidelijk dat het aanpakken van het probleem van zombiebedrijven een complexe en uitdagende taak is. Het vereist een combinatie van strenger toezicht, structurele hervormingen en een realistische beoordeling van de economische realiteit. De term ‘zombillion’ illustreert de urgentie van de situatie en de noodzaak tot proactieve maatregelen om de economie te beschermen en een duurzame groei te bevorderen.